Η συμβολή της ενοχής στην ασθένεια

Και ποιός δεν έχει δεχθεί ένοχα ένα καταιγισμό ανακριτικών ερωτήσεων, σχετικών με καταχρήσεις, από τους φίλους ή τους γιατρούς αμέσως μετά από τη διάγνωση μιας ανίατης ή σοβαρής αρρώστιας;
Πολύ συχνά δέκτες αυτών των ερωτήσεων, γίνονται και ασθενείς που ποτέ δεν κάπνισαν και ποτέ δεν έκαναν καταχρήσεις, αναγκασμένοι κι αυτοί να απολογηθούν.
Ο ασθενής νιώθει ενοχή από το βάρος του στίγματος του «πρότερου μη έντιμου βίου», κάνει έτσι κι αλλιώς τυραννικές σκέψεις μετάνοιας για τα λάθη του του και επιπλέον έχει και την κριτική του περιβάλλοντος, τη στιγμή που το μόνο που χρειάζεται είναι συμπαράσταση.

Ενοχή ως μέσον χειραγώγησης
Η αλήθεια είναι ότι μας χειραγωγούν όταν μας υποδεικνύουν πιεστικά τον τρόπο υγιεινής ζωής, όταν αναλαμβάνουν να μας υπενθυμίζουν «είδες τι έπαθες που δεν πρόσεχες, θέλεις να πάθεις χειρότερα;»
Η ενοχή έχει στενή σχέση με τις θρησκευτικές αναπαραστάσεις γύρω από την τιμωρία της ηδονής στη ζωή. Η αρρώστια είναι μια μη ηθική ένδειξη στη ζωή ενός ανθρώπου και έτσι έχει καταγραφεί στους περισσότερους ασθενείς: «τιμωρούμαι για τα λάθη μου, για την αδυναμία μου να διαφυλάξω τη ζωή που μου χαρίστηκε».

Αντίθετα με τον ασθενή, ο υγιής άνθρωπος απολαμβάνει μια ηθική καταξίωση, λαμβάνει την θρησκευτική και κοινωνική ανταμοιβή του, επειδή όχι μόνο δεν «αμάρτησε» αλλά κατάφερε να περιορίσει τις καταχρήσεις και τις “αμαρτωλές”ηδονικές αναζητήσεις.

Κάπνισμα, λιπαρά, τηγανητά, ζάχαρη, σοκολάτα και γυμναστική κάθονται στο εδώλιο μαζί με τον ασθενή, απαγγέλλεται ένα κατηγορητήριο για τον αναστρέψιμο ή μη αναστρέψιμο ολέθριο τρόπο ζωής. Το κατηγορητήριο, αν και δεν είναι ολωσδιόλου ψέμα, είναι τελείως περιττό αφυπνίζει την ενοχή και καταλήγει να είναι ένας επιπλέον επιβαρυντικός παράγοντας για την πρόγνωση και την πορεία μιας ασθένειας.

Η διάγνωση μιας δύσκολης ασθένειας είναι η αρχή μιας πένθιμης ψυχικής διαδικασίας: Το σοκ και ή άρνηση δίνουν τη θέση τους στο θυμό και το παράπονο «γιατί σε μένα;».
Η ενοχή , οι παράγωγες σκέψεις της είναι πολύ συνηθισμένη κατάσταση όχι μόνο στους ασθενείς αλλά και στον περισσότερο κόσμο, λες και πρόκειται για μια αναγκαία συνοδευτική συνθήκη για κάθε μη υγιεινή και «αμαρτωλή» συνήθεια.
Ενοχή είναι η αδυναμία να αποδεχθούμε τις πράξεις μας που ούτως ή άλλως έγιναν και να προχωρήσουμε χωρίς τιμωρίες και ανώφελους μηρυκασμούς στις αναγκαίες αλλαγές του τρόπου ζωής.
Η ενοχή δεν μας αφήνει να ξεπεράσουμε το παρελθόν και να κάνουμε κάτι στο παρόν, χωρίς τύψεις.
Στην αναγκαία απενοχοποίηση χρειαζόμαστε περισσότερο την στήριξη των συγγενών, φίλων γιατρών κλπ αντί της κριτικής τους.

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν οι… λάτρεις των παραβάσεων. Αυτοί θα επικαλεσθούν την στέρηση της απόλαυσης και τον αυστηρό τρόπο ζωής ως επιβαρυντικό παράγοντα της υγείας! Πολλές έρευνες δείχνουν αύξηση του επιπέδου της ανοσοσφαιρίνης όταν δεχόμαστε απολαυστικά τις… παραβιάσεις μας!

Είναι προτιμότερο να απολαύσουμε, π.χ ένα ανθυγιεινό φαγητό παρά να το καταναλώνουμε με άγχος και ενοχή. Πολλές από τις… τοξικές απολαύσεις πιθανά να μην αποβαίνουν τόσο βλαβερές αν την ώρα της απόλαυσης δεν μας κυνηγούν κατά πόδας οι τύψεις. Αλλωστε είναι γνωστό ότι το επίπεδο των ορμονών του στρες ανεβαίνει κατακόρυφα όταν ο… εσωτερικός «κριτής» της αμαρτίας μας συνεργάζεται …στενά και με τους επικριτές του περιβάλλοντος.