Αρχείο της κατηγορίας ‘Το θέμα του μήνα’

Frenemy Η διφορούμενη φιλία Νοέμβριος 2016

Monday, October 31st, 2016

Frenemy στα αγγλικά σημαίνει o φίλεχθρος, ούτε φίλος ούτε εχθρός. Μεταμφιεσμένος με διπλή υπόσταση είναι ταυτόχρονα υποστηρικτικός και ανταγωνιστής, και όπου εντέλει η ζήλεια, ο φθόνος και τα πισώπλατα αδελφικά μαχαιρώματα υπερισχύουν της φιλίας. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για σχέσεις μεταξύ κρατών ή διαφόρων ομάδων και θεσμών.

Μέσα στο χρόνο όλοι και όλα αλλάζουν. Οι φίλοι μπορεί να αλλάξουν πορεία, απόψεις, επιλογές, είτε γιατί θέλουν να ενταχθούν σε ένα διαφορετικό, ίσως πιο καταξιωμένο, κατά την γνώμη τους, εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον ή γιατί δεν αποδέχονται τις δικές σας, αυστηρά προσωπικές κοινωνικές, εργασιακές ή διαπροσωπικές αλλαγές.
Αν και είναι δικαίωμά τους, η απομάκρυνση συχνά γίνεται με οδυνηρούς τρόπους:
α. δεν είναι ξεκάθαροι μαζί σας, δεν ενημερώνουν για τις αλλαγές που αποφάσισαν και δεν χάνονται ολωσδιόλου από τη ζωή σας, κρατούν διφορούμενη συμπεριφορά, μια κρύο μια ζεστό.
β. δεν θα μιλήσουν ευθέως ότι αποχωρούν και ότι εξαφανίζονται για δικούς τους λόγους. Αντίθετα, το πιο συνηθισμένο είναι να “κακιώνουν” αδικαιολόγητα μαζί σας, να φέρονται με ανεξήγητη αγένεια, να αγνοούν συστηματικά τις ανάγκες σας και να μιλούνμε θαυμασμό για τρίτα πρόσωπα που δεν είναι παρόντα και αποτελούν τον νέο τους κύκλο.
γ. επίσης, δεν επιδιώκουν συχνές συναντήσεις ή φροντίζουν τις αργίες και τις γιορτές να είναι εξαφανισμένοι με τις νέες επιλογές τους, αφήνοντας να εννοηθεί ότι κάπου φταίξατε και σεις για την απομάκρυνση.
δ.συχνά γίνονται τόσο προκλητικοί, σχεδόν ταπεινωτικοί, σας κάνουν να ντρέπεστε για τυχόν λάθη σας που αναρωτιέται κανείς αν θέλουν να χαλάσουν την φιλία ή να δοκιμάσουν τα όριά σας ανοχής και αντοχής και να σας οδηγήσουν να σπάσετε εσείς πρώτα τον δεσμό ώστε να μη φέρουν την ευθύνη.

Αν δεν θέλετε να απομακρυνθείτε
Αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί είναι παλιά σχέση, παιδική, φιλία ή είναι μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος. Σε μια τέτοια περίπτωση:

1. αναπτύξτε στρατηγικές “επιβίωσης” της σχέσης και υποβιβάστε την σε…δευτεροκλασάτη! Δεν υπάρχει λόγος να της δίνετε προτεραιότητα.
2. κάντε μια σύντομη λίστα όλων όσων σας ενοχλούν για να συνειδητοποιήσετε με όση περισσότερη δυνατή ακρίβεια τί είναι αυτό που σας πειράζει. Η αυτογνωσία δεν βλάπτει ποτέ, αντίθετα φωτίζει τις κρυφές πτυχές των συναισθημάτων μας.
Μήπως για παράδειγμα ο φίλος σας ακυρώνει την τελευταία στιγμή τις συναντήσεις σας; Η μήπως σας αποκλείει συνεχώς από ευρύτερες κοινωνικές συγκεντρώσεις ενώ προτιμά μέρες γιοτής και χαλάρωσης να συναναστρέφεται άλλους;
Μήπως σας έχει κατατάξει σε πιο υποβαθμισμένη σχέση και δεν αισθάνεται άνετα να σας συναναστρέφεται ανοικτά;
Μήπως οι δικές σας αλλαγές τον ξεβολεύουν γιατί σας είχε συνηθίσει καλύτερα αλλιώς;

Αν θέλετε να απομακρυνθείτε
γιατί απλούστατα δεν σας αρέσει η υποβάθμιση μιας σχέσης και η διατήρησή της με μοναδικό κριτήριο την…αρχαιότητα:
τότε φροντίστε να συναντήσετε το φίλο σας. Πείτε του εν συντομία τους λόγους που αντιληφθήκατε κάποιες αρνητικές αλλαγές και ζητείστε του ξεκάθαρα και πολύ φιλικά αυτό που θέλετε κι αν και αυτός συμφωνεί μπορεί να αποκατασταθεί η σχέση. Ομως δεν πρέπει να είναι μια θυμωμένη συνάντηση γιατί η διαπραγμάτευση θα είναι σίγουρα σε βάρος σας και, αντί να διαχειριστείτε τη σύγκρουση, θα βρεθείτε σε μειονεκτική θέση.

Και τέλος, να μην ξεχνάμε ότι πενθούμε για τις σχέσεις που έπαψαν να μας καλύπτουν ή να είναι συναισθηματικά ασφαλείς, τις βάζουμε στην άκρη και αποκτούμε νέους φίλους .

Πώς να χειριστείτε τους παθητικοεπιθετικούς ανθρώπους: Οκτώβριος 2016

Thursday, September 29th, 2016

Η παθητικοεπιθετικότητα είναι μια μορφή κρυμμένου θυμού, από τις χειρότερες, που εκφράζεται ψύχραιμα , με τυπικά άψογες εκφράσεις και αρκετό…δήθεν.
Οι παθητικοεπιθετικοί:
Υπόσχονται πράγματα που ποτέ δεν κάνουν, ενώ συμπεριφέρονται σαν να μην τα υποσχέθηκαν ποτέ,
είναι ενθουσιαστικοί για όσα υπόσχονται, τα υποστηρίζουν με μεγάλο ζήλο, ενώ γνωρίζουν ότι δεν θα τα κάνουν,
συμφωνούν και είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν σε ό,τι τους ζητηθεί, στο σπίτι, στη δουλειά, στη φιλία αλλά η προθυμία τους μένει στα λόγια,
αποκρύπτουν γεγονότα που θα μπορούσαν να διαφωτίσουν με ποιον άνθρωπο έχετε να κάνετε,
περιγράφουν τον εαυτό τους ως δοτικό και συμπαραστατικό, λόγω των υποσχέσεων και όχι λόγω των πράξεών τους,
είναι αιφνιδιαστικοί, χάνονται και εξαφανίζονται με την ίδια άνεση, χωρίς εξηγήσεις.
Εχουν ελεγχόμενη εξωτερική συμπεριφορά ενώ τα εσωτερικά τους κίνητρα είναι ο θυμός και η πρόθεση εξαπάτησης, χειραγώγησης και ανευθυνότητας.
Αλλάζουν αιφνιδιαστικά το θέμα στη συζήτηση, χωρίς να εκφράζουν άμεσα την ενόχλησή τους.
Στη χειρότεροι μορφή τους, οι παθητικοεπιθετικοί, δείχνουν ότι η ασυνέπειά τους είναι αποτέλεσμα της συμπεριφοράς των άλλων: «το έκανα ή δεν το έκανα γιατί εσύ… ,εντάξει βρε παιδί μου, άνθρωπος είμαι κι εγώ το ξέχασα…»
Με αυτό τον τρόπο αποφεύγουν να δυσαρεστούν ή να απογοητεύυν το περιβάλλον τους, βγαίνουν πάντα λάδι, δικαιολογώντας συνεχώς την ασυνέπειά τους και βέβαια δεν δεσμεύονται ποτέ για να κάνουν πράξεις όσα λένε.

Οι παθητικοεπιθετικοί άνθρωποι είναι οι συμβατικοί/συντηρητικοί άνθρωποι, ένας τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς πολύ συνηθισμένος. Οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να μας φέρουν στα όρια της οργής, ενώ οι ίδιοι είναι ήρεμοι και χαμογελαστοί. Στην πιθανότητα να εκφράσουμε τον θυμός μας, παίζουν τους παρεξηγημένους, τους κατάπληκτους, τους αδικημένους. Η παθητικότητα είναι κομψή, αφανής και μάλιστα υποστηρίζεται ως δείγμα πολιτισμένου ανθρώπου!

Μερικά παραδείγματα:
Ο φίλος που συστηματικά έρχεται καθυστερημένος στα ραντεβού του, είτε πρόκειται για διασκέδαση ή μια κοινή δραστηριότητα.
Φίλος που εξαφανίζεται χωρίς γνωστοποίηση, χωρίς φανερή αιτία.
Ο σύζυγος που φέρνει ένα λίτρο παγωτό στο σπίτι, σκέτο πειρασμό για το πρόγραμμα διατροφής που κάνετε.
Ο συνάδελφος που υπόσχεται βοήθεια σε κοινό έργο και «ξεχνάει» να το κάνει.
Ο γνωστός που συνεχώς διαμαρτύρεται ότι «έχουμε χαθεί» και ποτέ δεν έχει χρόνο για μια συνάντηση.
Ο οποιοσδήποτε που έχει μια παράλογη εξήγηση για την ανάρμοστη συμπεριφορά του: «ναι δεν σου τηλεφώνησα να ακυρώσω το ραντεβού μας γιατί έτρεχα με τις υποχρεώσεις μου, το ξέχασα, ναι δεν σου το είπα γιατί δεν ήθελα να σε ενοχλήσω, ναι σου είπα ψέμματα για να σε προφυλάξω από τις συνέπειες, θα τα κανόνιζα όλα μόνος/η μου και μετά θα σου το έλεγα»
Αρκετά συχνά οι παθητικοεπιθετικοί ψάχνουν για «πατήματα» ή δημιουργούν.. διπλωματικά επεισόδια για να υποστηρίξουν τη συμπεριφορά τους ή χρησιμοποιούν άκυρες δικαιολογίες για να αιτιολογήσουν την αθέτηση των υποσχέσεων: π.χ μα δεν μου επιβεβαίωσες ότι αύριο είναι το ραντεβού μας, πού να το θυμάμαι, δεν ήξερα αν ακόμη θέλεις βοήθεια στο πρότζεκτ σου κλπ.
Και για να μη ξεχνάμε και τους σύγχρονους τρόπους επικοινωνίας: διαγραφές από την λίστα φίλων του φβ, ενώ προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι έγινε από λάθος. Τα ..κλικ διαγραφής δεν γίνονται εύκολα από λάθος κίνηση, ίσως από..λάθος πρόθεση!
sms που δεν λάβαμε ποτέ, ενώ κάποιος επιμένει ότι τα έστειλε, τηλεφωνικές συνομιλίες που διακόπηκαν σκόπιμα με τον ισχυρισμό ότι…τέλειωσε η μπαταρία ή έπεσε η γραμμή.
Και φυσικά…οι αναπάντητες κλήσεις, χωρίς επίσημο λόγο και αφορμή.

Η παθητικοεπιθετικότητα είναι μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά και εκτυλλίσσεται από τα όρια της ενόχλησης του αποδέκτη μέχρι την χειραγώγηση ή την τιμωρία του.
Οι παθητικοεπιθετικοί άνθρωποι είναι εξπέρ στην καλυμμένη εχθρότητα , στο σερβίρισμά της με μπόλικη ζάχαρη και τυπική ευγένεια. Κρατούν τον θυμό τους και τον εκφράζουν με έμμεσους τρόπους, κυρίως όταν το θέμα που τους ενόχλησε έχει ξεχαστεί. Η αλήθεια είναι ότι δείχνουν γοητευτικά αθώοι, υπερβολικά φιλικοί ή φροντιστικοί και… πάνω από όλα:
Ποτέ δεν παραδέχονται την κρυμμένη σκοπιμότητά τους ούτε αντιλαμβάνονται ότι δεν έχουν σχεδόν καθόλου ενσυναίσθηση για τους άλλους.

Ο ρόλος του κοινωνικού πλαισίου στην ανάπτυξη της παθητικοπειθετικότητας
Τα τελευταία χρόνια η εξελισσόμενη κοινωνία και επικοινωνία διαδραματίζεται με παθητικοεπιθετικούς τρόπους, γεγονός που επιδρά καταλυτικά στον τρόπο που επικοινωνούμε μεταξύ μας.
Οι πάροχοι υπηρεσιών: «ευχαριστούμε για την επικοινωνία, η κλήση σας καταγράφεται για την…δική σας ασφάλεια, σύντομα ο εκπρόσωπός μας θα επικοινωνήσεις μαζί σας» Και σχεδόν πάντα είναι αναρμόδιος, διφορούμενος, αερολογεί εντελώς πλην όμως ευγενικός και ψύχραιμος, με αποτέλεσμα να μη παρέχει καμιά υπεύθυνη δέσμευση για τη λύση του προβλήματος.
Οι τηλεφωνικές εταιρείες και άλλες διαφημιστικές που καλούν άγριες ώρες με το χαμόγελο στη φωνή «σας πήραμε για να σας πούμε τα καλά νέα»
Οι εργοδότες που συνεχώς παραπονούνται για την απώλεια εσόδων και πιθανό κλείσιμο της επιχείρισης για να εκφοβίσουν έμμεσα με τον κίνδυνο απόλυσης και απώλειας εισοδήματος.
Και φυσικά ολόκληρος ο πολιτικός κόσμος με τον διφορούμενο, άριστα δομημένο, επικοινωνιακό του λόγο.

Πώς να την διαχειριστείτε
Κατ΄αρχήν εμπιστευθείτε το συναίσθημά σας, είτε είναι μια απλή δυσφορία ή μια οργή και ενδεχόμενη αδικία ή αγένεια που δοκιμάζει την υπομονή σας. Συνήθως οι αποδέκτες της παθητικοεπιθετικότητας στέκουν αμήχανοι μπροστά στο φαινόμενο και ανησυχούν μήπως δεν κατάλαβαν καλά ή μήπως κάνουν λάθος και αδικήσουν τον παθητικοεπιθετικό.
Αναγνωρείστε λοιπόν την παθητικοεπιθετικότητα, προσπερνώντας την αμφιβολία σας. Γιατί ακριβώς αυτό είναι ο ισχυρός πυρήνας της, η αμφιβολία και η πιθανότητα λάθους.
Πείτε στον εαυτό σας ότι με τίποτα δεν αξίζετε με τίποτα μια τέτοια συμπεριφορά
Προσέξτε πώς θα μιλήσετε ώστε να μην αισθανθεί ο άλλος ότι του επιτίθεστε κι αντί να βρείτε το δίκιο σας να το χάσετε οριστικά.
Βγάλτε από το μυαλό σας ότι ο άνθρωπος αυτός θα αλλάξει. Δεν έχει κίνητρα, είναι μια χαρά με την παθητικοεπιθετικότητα η οποία πιο συχνά από όσο νομίζουμε είναι αποτελεσματική. Και, επίσης αυτοί οι χαρακτήρες έχουν φτωχή ή καθόλου ενσυναίσθηση, δεν μπαίνουν ποτέ στη θέση του άλλου.
Κάντε μια αξιολόγηση της παθητικοεπιθετικότητας αν σας ενοχλεί λίγο, πολύ ή πάρα πολύ. Αν κρίνετε ότι είναι λίγο ενοχλητικό, προσαρμοστείτε και αποδεχτείτε τον καθυστερημένο φίλο σας ή μην οργανώνετε μαζί του συγκεκριμένα πράγματα γιατί απλά έχει άλλα και περισσότερα καλά στοιχεία.
Στις μεγάλες ενοχλήσεις… όπου μπορούμε…μακριά!

Ευαλωτότητα: αξίζω λιγότερο; Σεπτέμβρης 2016

Wednesday, August 31st, 2016

Κρατάω μυστική ζωή σημαίνει φοβάμαι τί εικόνα θα σχηματίσουν για μένα οι άλλοι, αρνούμαι δηλαδή την ταυτότητά μου, τα χαρακτηριστικά μου, το ποιός είμαι, ποιός θέλω να είμαι και πού θέλω να πάω.

Ευαλωτότητα.
Είναι άραγε σημάδι αδυναμίας ή στην πραγματικότητα είναι ο «σκληρός πυρήνας», η καρδιά του νοήματος που έχει για τον καθένα μας η ζωή του. Ασφαλώς και δεν είμαστε πια οι ίδιοι στις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές μας με τις αρρώστιες, τα διαζύγια, την απώλεια εργασίας, τα στραβοπατήματα ή την σεξουαλική μας ταυτότητα. Μια τέτοια διαφορετικότητα αλλάζει τη ζωή μας και γιατί όχι προς το καλύτερο;

Ο τρόπος που θα αντιμετωπίσουμε τα συμβάντα της ζωής στις σχέσεις μας με τους άλλους, η θετική και ήρεμη παραδοχή του «έτσι είμαι ή έτσι έχουν τα πράγματα στη ζωή μου» μπορεί να επισύρει το γέλιο του περίγυρου, την ειρωνεία, τον οίκτο ή το «κάρφωμα» από πολλούς αλλά θα ξεκαθαρίσουμε μια κι έξω με τον φόβο για τα «μυστικά και τα απόκρυφα» της ζωής μας, όπως:
Δεν θέλω να μάθουν ότι παίρνω διαζύγιο
Το παιδί μου δεν με υπακούει αλλά δεν θέλω να το συζητώ με κανένα , μη μαθευτεί
Γιατί να μιλήσω για τα λάθη μου; Οι άνθρωποι είναι τόσο σκληροί
Πάσχω από χρόνια ασθένεια, δεν θέλω να τη συζητήσω με κανένα, θα διαρρεύσει
Εχω διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις αλλά τις κρύβω, γιατί να εκτεθώ;
Είμαι ομοφυλόφιλος/η αλλά προς Θεού μην το μάθει κανείς

Το κουράγιο να εκτεθείς συναισθηματικά
Η ευαλωτότητα είναι τρομακτική, σκληρή αλήθεια μέχρι… να την κάνεις τρόπο αυθεντική ζωής. Μέχρι να την επιβάλλεις, αν βέβαια αποφασίσουμε να την εκθέσουμε στα μάτια των άλλων. Κι αυτό θέλει κουράγιο. Η απολογία, οι εξηγήσεις και οι δικαιολογίες όχι μόνο δεν βοηθούν αλλά γιγαντώνουν την αίσθηση μειονεξίας.

Ολα στο φως
Ναι είμαστε γνήσιοι, αυθεντικοί και εντάξει πρώτα με τον εαυτό μας και μετά με τους άλλους. Αυτό και μόνο αυτό θα μας απελευθερώσει από τον φόβο πώς με βλέπουν οι άλλοι, πώς θα με αντιμετωπίσουν τι θα πουν και τί θα διαδώσουν μπροστά και πίσω μου. Και ενώ έχουμε όλοι χωρίς εξαίρεση κάποιες ατέλειες στη διάρκεια της ζωής μας, προσωρινές ή μόνιμες , κρυβόμαστε σαν τα ποντίκια μέσα στα άχυρα, ζώντας μια ζωή άχαρη και περιορισμένη ή κλαίμε γοερά πάνω από το χυμένο γάλα.

Και πώς θα πω αυτό που μου συμβαίνει;
Τί περιμένουμε συνήθως από τους άλλους; Οίκτο; Ειρωνεία; Γέλιο; Κριτική; Ε, αυτό που περιμένουμε, δηλαδή φοβόμαστε …αυτό θα συναντήσουμε! Ας φτιάξουμε τον δικό μας τρόπο που δεν θα περιέχει ούτε αυτολύπηση, ούτε εκδραματισμένη υπερβολή ούτε φυσικά αναίδεια ή θράσος. Δεν χρειάζεται να δείξουμε κάτι άλλο από αυτό που αισθανόμαστε, ούτε ότι είμαστε …άτρωτοι μπροστά στο γεγονός αλλά εκφράζουμε τη λύπη μας, τον θυμό ή την ενοχή μας απλά και χωρίς ένταση. Δεν χρειαζόμαστε κανένα προσωπείο προστασίας αλλά ούτε και το καθρέφτισμα με τις πιθανολογούμενες συμπεριφορές των άλλων. Αλλωστε πάντα έχουμε το δικαίωμα επιλογής, με ποιούς θα είμαστε, ποιούς θα ακούσουμε ή ποιοί θα μας ακούσουν και δεν είναι κατανάγκη οι…ομοιοπαθείς αυτού του κόσμου. Το να ανήκουμε αποκλειστικά σε ομάδες ευαλωτότητας ή να αποκλείουμε αυτούς που δεν ανήκουν φέρνει τα ίχνη του ρατσισμού ή του αποκλεισμού στη ζωή μας και φυσικά δεν αξίζει σε κανέναν.

Οι ομάδες
Το γεγονός ότι για παράδειγμα δεν ανήκουμε πια στο…κλαμπ των παντρεμένων γιατί χωρίσαμε μπορεί να κλυδωνίσει το κοινωνικό περίγυρο, να μην είμαστε πια αποδεκτοί. Αλλωστε σύμφωνα με την θεωρία για την κοινωνική ταυτότητα ενός ανθρώπου, ποια θέση καταλαμβάνει στον μικρόκοσμό μας, και ,σύμφωνα με τους Tajfel και Turner (1979), “ η κοινωνική ταυτότητα αποτελείται από εκείνες τις όψεις της αυτοεικόνας ενός ατόμου που προέρχονται από τις κοινωνικές κατηγορίες ή ομάδες στις οποίες θεωρεί το άτομο ότι ανήκει”.

Και…η ερωτική ευαλωτότητα;

Το πιο… «κωμικό» φαινόμενο για την ευαλωτότητα εμφανίζεται στον έρωτα. .Ενώ θέλουμε και αγαπάμε, θέλουμε οι άλλοι να είναι ανοιχτοί και ειλικρινείς μαζί μας,να εκφράζουν ριψοκίνδυνα τα συναισθήματά τους απέναντί μας όταν έρχεται η δική μας ώρα, όταν έχουμε ανάγκη να να μοιραστούμε το δικό μας συναίσθημα, γονατίζουμε κάτω από την ψεύτικη αίσθηση της απόλυτης αδυναμίας. Εντελώς ξαφνικά αυτό που εμφανίζουμε δεν είναι ο έρωτάς μας αλλά απόσυρση, ουδετερότητα. Ναι είναι βαριά ή έκθεση και το πιθανό ρεζιλίκι αλλά αυτό συμβαίνει μόνο αν νιώθουμε και πιστεύουμε ότι θα χάσουμε την δύναμή μας.

Το θάρρος και όχι το θράσος παντού και πάντα!
Οσο παράλογο και να ακούγεται, όσο κι αν δεν μπορούμε να φανταστούμε τα εξαιρετικά αποτελέσματα μια δυναμικής έκθεσής μας στα μάτια του κόσμου, ας το κάνουμε, πιστεύοντας τις σχετικές μαρτυρίες ανθρώπων που το έπραξαν. Ολοι φοβόμαστε την έκθεση και ω του θαύματος όλοι την υπηρετούμε. Ποιός θα σύρει πρώτος τον χορό, να κάνουμε έξοδο από τα άχυρα, να πάψουμε νάμαστε ποντίκια μέσα στο σκοτάδι, να περνά η ζωή μας ανόρεκτα. Να δώσει ο ένας στον άλλο θάρρος ότι είναι αποδεκτός όπως και νάναι, με μοναδικό κριτήριο να σέβεται τα όρια του νόμου και της βλάβης των άλλων.

Αυτοεκπληρούμενη προφητεία: τα γεγονότα με δικαίωσαν! Ιούλιος 2016

Thursday, June 30th, 2016

Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία κυρίως σημαίνει ότι «αυτό που πίστευα ότι θα συμβεί συνέβη» όπως και τις ταμπέλες με τα χαρακτηριστικά που κατά καιρούς βάζουμε ή μας βάζουν οι άλλοι.
Για πρώτη φορά η έννοιαν αναφέρθηκε στο βιβλίο «Κοινωνική Θεωρία και Κοινωνική Διάρθρωση» από τον Robert Merton (1949), ως ένα φαύλος κύκλος συνεχών αλληλεπιδράσεων που το ένα προκαλεί το άλλο, με αποτέλεσμα να επιβεβαιώνεται η αρχική αντίληψη του «προφήτη» κι ας ήταν λανθασμένη. Την ίδια άποψη για την αυτοεκπληρούμενη προφητεία έχει και ο W.I.Thomas: «Όταν οι άνθρωποι θεωρούν ορισμένες υποθέσεις ως αληθινές, αυτές γίνονται πραγματικές στις συνέπειές τους». Με λίγα λόγια οι αρνητικές προσδοκίες επιβεβαιώνονται .
Αν σκεφτούμε πόσο σημαντικές είναι οι αλληλεπιδράσεις μας με τους άλλους έτσι ώστε μια μικρή αλλαγή στον τόνο της φωνής ή μια λέξη μπορεί να ορίσει το πώς με βλέπει κάποιος από το περιβάλλον μας θα κατανοήσουμε και την αιτία που πολλές φορές συμπεριφερόμαστε ή μας συμπεριφέρονται τελείως διαφορετικά διαφορετικοί άνθρωποι

Προεξοφλώ το αποτέλεσμα
Αν για παράδειγμα κάποιος ανησυχεί ότι μια σχέση του δεν θα πάει καλά, το πιθανότερο είναι με τις συμπεριφορές του να την οδηγήσει ακριβώς εκεί και να χαλάσει.
Αν ένας ζηλότυπος άνθρωπος ανησυχεί για πιθανή απιστία μπορεί να οδηγήσει τον άλλο άνθρωπο να απιστήσει γιατί απλούστατα νιώθει «επικηρυγμένος» και πως ό,τι και να κάνει αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει

Οι χαρακτηρισμοί
Οι χαρακτηρισμοί επίσης λειτουργούν ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Αν βάλουμε σε κάποιους την ταμπέλα του γκρινιάρη, του νευρικού, του αντιπαθή, του εργασιομανή κλπ., όχι μόνο δεν θα προσέξουμε τις πιθανές αλλαγές του αλλά θα προκαθορίζουμε τη σχέση μας μαζί του με αυτά τα χαρακτηριστικά.

Το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα
Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία έχει πολύ έντονη παρουσία στα σχολεία λόγω της ηλικίας των παιδιών- δεν έχουν διαμορφώσει ταυτότητα- αλλά και του καθοριστικού ρόλου του δασκάλου. Αν ένας δάσκαλος έχει μια συγκεκριμένη, αρνητική ή θετική άποψη για ένα μαθητή του θα τον οδηγήσει να συμπεριφέρεται και να εξελιχθεί σύμφωνα με αυτή την άποψη. Οι εκπαιδευτικοί το γνωρίζουν αυτό, η πλειονότητα το σέβεται με ευαισθησία, δίνει κίνητρα και επιβραβεύει με θετικές ενισχύσεις τα παιδιά και ένας μικρός αριθμός δασκάλων και καθηγητών το χρησιμοποιεί εναντίων των μαθητών, οδηγώντας τα να παραμείνουν στάσιμα.

Οι ταμπέλες και οι αντιλήψεις περιορίζουν και προκαθορίζουν τις σχέσεις
Μπορεί τα χαρακτηριστικά κάποιου ή οι αντιλήψεις μας γι αυτόν να ακούγονται διευκολυντικά στις συναλλαγές μας, καθώς εύκολα και άκοπα «προβλέπονται» οι συμπεριφορές του αλλά καταλήγει να είναι μέχρι και εξοντωτικό για όλους, καθώς επηρεάζει όλους όσους συνεδόμαστε με αυτή την αόρατη συναισθηματική σύνδεση. Το “ακούω προσεκτικά”, το “παρατηρώ τις αλλαγές” μπορεί να θέλει κόπο αλλά χτίζει άλλου είδους σχέσεις.

Δείξε λίγο παραπάνω θάρρος: Ιούνιος 2016

Tuesday, May 31st, 2016

Ακόμα κι όταν όλα δείχνουν χαμένα, ότι η αναμέτρηση με τον κίνδυνο θάναι σε βάρος μας, ακόμα και τότε μπορούμε να εκμεταλλευθούμε ευκαιρίες που να αλλάξουν το επικίνδυνο αποτέλεσμα. Ο φόβος μας καθηλώνει, το θάρρος αξιοποιεί την κάθε μας δυνατότητα.

Στο παρακάτω παραμύθι, η επικίνδυνη αναμέτρηση της γερασμένης κατσίκας με το λιοντάρι αλλά και η αλαζονική παρέμβαση του τσακαλιού στη διαμάχη, ( τα τρίγωνα, και όχι μόνο στην οικογένεια, πάντα αποβαίνουν σε βάρος αυτού που παρεμβαίνει ) έσωσε την κατσίκα από βέβαιο θάνατο:

Το λιοντάρι κι η γίδα

Μια φορά κι ένα καιρό ήταν μια αγέλη από γίδια που πήγαινε κάθε μέρα για βοσκή, σ’ ένα δάσος. Κάποια μέρα, ενώ επέστρεφαν σπίτι, ένα μέλος του κοπαδιού, μια γριά γίδα, κουράστηκε κι έμεινε πίσω. Άρχισε να πέφτει η νύχτα και μια και δεν μπορούσε να βρει το δρόμο της στο σκοτάδι, ζήτησε καταφύγιο σε μια σπηλιά που είδε εκεί κοντά. Αλλά, φανταστείτε την έκπληξή της, όταν μπαίνοντας μέσα βρήκε να κάθεται στο βάθος της ένα λιοντάρι. Τρομοκρατήθηκε και έμεινε ακίνητη για μια στιγμή, αλλά μετά μαζεύοντας όλο το θάρρος της, αναλογίστηκε τι θα μπορούσε να κάνει για να σωθεί. “Αν προσπαθήσω να τρέξω,” σκέφτηκε, “το λιοντάρι θα με πιάσει, αλλά αν δείξω γενναιότητα και τσαμπουκά απέναντί του, ίσως καταφέρω να επιβιώσω.”

Έτσι, περπάτησε με αναίδεια προς το μέρος του λιονταριού, χωρίς να δείξει το παραμικρό ίχνος φόβου. Το λιοντάρι την κοίταξε καλά, την κοίταξε και την ξανακοίταξε, αλλά δεν ήξερε τι να υποθέσει σχετικά με το θάρρος αυτής της συνηθισμένης γίδας, που δεν έμοιαζε με καμιά άλλη της φυλής της, αφού ούτε μία απ’ αυτές δεν τόλμησε ποτέ να το πλησιάσει. Τελικά σκέφτηκε ότι αυτή δε θα μπορούσε να είναι γίδα, αλλά κάποιο άλλο παράξενο ζώο, που δεν ξαναείδε ποτέ.

“Ποια είσαι, γριά μου;” ρώτησε με ευγένεια.

“Είμαι η βασίλισσα των γιδιών,” απάντησε, “Είμαι λάτρης του θεού Σίβα, και έχω πάρει όρκο να καταβροχθίσω εκατόν τίγρεις, είκοσι πέντε ελέφαντες και δέκα λιοντάρια προς τιμήν του. Έχω ήδη φάει τις εκατόν τίγρεις και τους είκοσι πέντε ελέφαντες και τώρα αναζητώ τα δέκα λιοντάρια.”

Το λιοντάρι έγινε εξαιρετικά ανήσυχο ακούγοντας τα λόγια της γίδας, και πιστεύοντας ότι όντως αυτή ήρθε για να τον καταβροχθίσει, γλίστρησε έξω από τη σπηλιά λέγοντας σα δικαιολογία ότι ήθελε να πλύνει το πρόσωπό του στο ποτάμι.

Καθώς έσπευσε να απομακρυνθεί, συνάντησε ένα τσακάλι, που βλέποντας το βασιλιά των ζώων πανικόβλητο, τον ρώτησε τι συμβαίνει.

Το λιοντάρι μίλησε στο τσακάλι με λίγα λόγια για τη συνάντησή του μ’ ένα παράξενο ζώο, που μοιάζει πολύ με γίδα, αλλά που δεν έχει κανένα ίχνος απ’ τη δειλία της τελευταίας.

Το τσακάλι ήταν πολύ έξυπνο. Σύντομα μάντεψε ότι εκείνο που προκάλεσε όλο αυτό το σαματά ήταν απλά μια δυστυχής γριά γίδα. Και προσπάθησε να πείσει γι’ αυτό το λιοντάρι, λέγοντάς του ότι όλη τούτη η ιστορία ήταν ένα κόλπο που εμπνεύστηκε ένα αδύναμο γέρικο ζώο, ώστε να σώσει το τομάρι του.

“Άντε, μάζεψε το θάρρος σου και έλα μαζί μου πίσω στη σπηλιά σου, και φτιάξε στον εαυτό σου ένα γεύμα απ’ αυτήν την υποκρίτρια,” εισηγήθηκε.

Το λιοντάρι ακολούθησε τη συμβουλή και επέστρεψε στη σπηλιά με το τσακάλι.

Μόλις η γριά γίδα είδε το λιοντάρι να επιστρέφει, κατάλαβε ότι το πονηρό τσακάλι, που ήταν μαζί του, ήταν υπεύθυνο γι’ αυτή την εξέλιξη. Αλλά δεν έχασε το κουράγιο της. Περπάτησε προς το μέρος τους και, υιοθετώντας μια αξιοπρεπή στάση, είπε στο τσακάλι:

“Μ’ αυτό τον τρόπο ακολουθείς τις διαταγές μου; Σ’ έστειλα για να μου φέρεις δέκα λιοντάρια για να τα φάω όλα μαζί, και μου έφερες μόνο ένα. Θα σε γδάρω γι’ αυτή σου την αμέλεια!”

Μόλις το λιοντάρι άκουσε αυτά τα λόγια, σκέφτηκε ότι προδόθηκε από το τσακάλι, κι έτσι του ρίχτηκε με φοβερή οργή και το καταβρόχθισε. Στο μεταξύ, η γίδα, κατάφερε να γλιστρήσει έξω από τη σπηλιά και έτσι να γλυτώσει απ’ τα σαγόνια του λιονταριού”.

Μπορεί η αντιμετώπιση των κινδύνων να μην έχει πάντα αίσιο τέλος αλλά το τέλος είναι πάντα αρνητικό, χωρίς το θάρρος.

Πάσχα : Πένθος και Ανάσταση, Μάϊος 2016

Saturday, April 30th, 2016

«Η λύπη υμών είς χαράν γενήσεται.
Χαρείτε όλοι οι άνθρωποι, γιατί ο Λυτρωτής καθείλε (κατήργησε) το κράτος του θανάτου κι έσωσε τον άνθρωπο από τη φθορά και το θάνατο.»

Tραύμα και ελπίδα διαρκείας
Ο άνθρωπος γνωρίζει ότι θα χαθεί, γνωρίζει ότι στη διάρκεια της ζωής του θα χάσει και αγαπημένους. Ομως αυτή η γνώση δεν τον προετοιμάζει συναισθηματικά: γνωρίζει αλλά ελπίζει ότι οι απώλειες θα αργήσουν πολύ. Ο αιφνιδιασμός ότι η απώλεια ήλθε πιο γρήγορα από το φυσιολογικό επιβαρύνει απίστευτα το τραυματικό γεγονός του αποχωρισμού, ένα γεγονός που δείχνει αμετάκλητο, εκτός κι αν πιστέψουμε σε μια νέα, μετά θάνατον, συνάντηση. Τότε, το νόημα μιας πραγματικότητας, σημαδεμένης από την απώλεια και την οδύνη, εγγράφεται διαφορετικά: υπάρχει ελπίδα, η απώλεια δεν είναι οριστική, κάποτε θα ξαναβρεθούμε.

Το Εγώ του πενθούντα
Στο εν τω μεταξύ, ο πόνος είναι ασήκωτος, οι ενοχές αφόρητες, οι αλλαγές στο Εγώ του πενθούντος συχνά συντριπτικές, αποδομούν τη ζωή του, τα όνειρα και τα σχέδιά του. Οι αντιδράσεις σε σωματικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο σκέψης και συμπεριφοράς δείχνουν οριστικά αξεπέραστες. Ομως δεν θα μείνουν έτσι ή μάλλον σχεδόν ποτέ δεν θα παραμείνουν στάσιμες. Εξελλίσσονται μέσα στο χρόνο σε νέες συναισθηματικές τροποποιήσεις και επενδύσεις σε νέες σχέσεις, αρχικά με επίκεντρο τον άνθρωπο που χάθηκε και αργότερα σε παράπλευρες, εξελισσόμενες συναισθηματικές διαμορφώσεις.

Οι κοσμοθεωρίες
Ισχυρή στήριξη στην πένθιμη διεργασία προσφέρουν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, οι απόψεις για την ύπαρξη της μετά θάνατον ζωής όπως και η Εκκλησία και γενικότερα η πολιτισμική ομάδα του ανθρώπου που πενθεί. Η αρχική οξεία περίοδος του πένθους, η απόγνωση, η απελπισία, μετριάζονται από την πίστη σε μια μετά θάνατον συνάντηση. Κάθε τι που επιβεβαιώνει βιωματικά αυτή την πίστη, όπως είναι οι οπτικές και ακουστικές ψευδαισθήσεις, αφηγήσεις εμπειριών άλλων ανθρώπων,οδηγούν να αφομοιωθεί ο πόνος, να μετριασθεί η οδύνη, να υπάρξει ελπίδα ότι δεν τέλειωσαν όλα.

Πένθος και διάρκεια
Δεν είναι τυχαίο ότι το πένθος και θρησκευτικά είναι περίπου 12 μηνο, ότι οι επιμνημόσυνες δεήσεις είναι πυκνές αρχικά και αργότερα αραιώνουν. Αυτό βοηθά τη καθημερινότητα των πενθούντων, όταν σε όλες τις στιγμές της είναι ασφυκτικά και επίμονα γεμάτη από τον άνθρωπο που έφυγε. Με τον χρόνο το πένθος « διακόπτεται» για κάποια ώρα, μέρα ή μέρες , για να διαρκέσει γύρω στους 12 μήνες. Η καθημερινή ζωή του πενθούντα, που πριν ήταν οδυνηρή και ανυπόφορη, αρχίζει να αποκτά νέο νόημα, επιτρέποντας του να συνεχίσει τη ζωή του. Το πένθος θα αναβιώσει με σφοδρότητα σε επετείους, μεγάλες γιορτές ή σε οικογενειακά επεισόδια.

Δυνατές σχέσεις-επώδυνες αναμνήσεις
Ομως, η πολυπλοκότητα του κάθε ανθρώπου, η διαφορετικότητά του, το είδος της σχέσης που έχεις με αυτόν που χάθηκε θα καθορίσει και την πορεία ζωής του πενθούντα, το πόσο ελαφρά ή βαριά θα παραμείνουν για πάντα τα ίχνη της απώλειας. Το πένθος δεν εξαφανίζεται ποτέ, το βίωμα και η γνώση θα παραμείνουν συνοδά στοιχεία στην υπόλοιπη ζωής μας, όχι τόσο οδυνηρά αλλά πάντα μελαγχολικά. Ακριβό τίμημα μιας δυνατής σχέσης οι αναμνήσεις!
Δεν θα θέλαμε, άλλωστε, να ζούμε με ανθρώπους που, ενώ χάνονται από τη ζωή, δεν αφήνουν κανένα σημάδι απώλειας,
δεν θα θέλαμε να νιώθουμε σαν να μην πέρασαν ποτέ. Αυτή η στάση, είναι μέρος της Ανάστασης του καθενός μας, ανεξάρτητα από τις κοσμοθεωρίες μας ή τις μεταφυσικές μας πεποιθήσεις.
Καλή Ανάσταση!

Τα ψέμματα της Πρωταπριλιάς: Απρίλιος 2016

Thursday, March 31st, 2016

Οι ειτυχημένες γυναίκες έχουν δύσκολες σχέσεις; Μεγάλο ψέμμα! Συνήθως δημιουργούν από μόνες τους τα προβλήματα επειδή δυστυχώς είναι έξυπνες, δεν το προσέχουν καθόλου αυτό το μειονέκτημα!
Είναι ψέμμα ότι αν πολλές γυναίκες διεκδικούν την ισότητα ή το δίκιο τους είναι απλά πολεμοχαρείς. Μπορούν να χειριστούν άνετα μέχρι και μυδραλιοφόρο για να εξοντώσουν τους εχθρούς της ισότητας, ενώ δεν διστάζουν να πάρουν από μόνες τους την θέση του στρατηγού στη σχέση. Είναι ψέμμα ότι γυναίκα στρατηγός είναι μια θέση ανάρμοστη στο φύλο της. Ο σύντροφός της, ενώ διευκολύνεται από τις ικανότητές της, όντας αραχτός και κουλ, παραπονιέται στο περιβάλλον του ότι τον κατάντησε ένα τίποτα (τον άλλο χαρακτηρισμό τον ξέρετε, να μην τον γράψω, ναι;).

Είναι ψέμμα ότι οι γυναικείοι ρόλοι είναι μόνο όσοι περιέχουν γλυκύτητα, τρυφερότητα, πίστη και αφοσίωση, συναισθηματισμό και ρομαντικότητα, χωρίς προαπαιτούμενη ανταπόκριση από τον σύντροφο.

Είναι ψέμμα ότι μπορούν να είναι όσο θέλουν ακίνδυνα δημιουργικές π.χ να στολίζουν το σπίτι, να το κάνουν να λάμπει από καθαριότητα, να δημιουργούν γεύσεις και απολαύσεις κάθε είδους για την οικογένεια και τους φίλους. Κάθε άλλο, ξένο με αυτή την…αυθόρμητη αυτοέκφραση τις κάνει απλά bitsch. Οσο για τη γυναικεία υπεροχή σε κάτι παραδοσιακά ανδρικό, όπως είναι η εξυπνάδα, είναι μεγάλο ψέμμα ότι τις κάνει αντιπαθείς, ανυπόφορες, ξερόλες, ανδρογυναίκες. Δεν αληθεύει ότι όσοι άνδρες απολαμβάνουν την γυναικεία νοημοσύνη και πνευματικότητα δεν είναι προχωρημένοι ή προδευτικοί, είναι απλά ανόητοι!

Είναι ψέμμα ότι μια γυναίκα είναι ιδανική όταν φροντίζει το ταίρι της, το υποστηρίζει στη δουλειά του με τις γνώσεις της, αρκεί να μην φαίνονται, τον βοηθάει να κάνει καρριέρα άτυπα και αόρατα ακόμα και για τον ίδιο
Είναι ψέμμα ότι ακόμα ισχύει ο κανόνας της γιαγιάς μας πως η γυναίκα είναι δούλα και κυρά στο σπίτι της, διαθέτει απεριόριστη αυταπάρνηση για να φροντίζει όχι μόνο αυτόν και τα παιδιά τους αλλά και τους παππούδες, τις θείες και τους θείους και όποιον άλλο συγγενή στον οποίο έχει αδυναμία ο σύντροφος.
Είναι ψέμμα πως για όλα αυτά μια επιτυχημένη γυναίκα το μόνο που ζητά σαν αντάλλαγμα είναι η ατσάλινη αντοχή του και η διαθεσιμότητά του νύχτα μέρα στα τηλέφωνα, στο σπίτι, στο γραφείο. Τι κι αν είναι επιτυχημένη; Η παραδοσιακή συνταγή λέει ότι για να μπορείς να τον έχεις εντελώς δικό σου, το κεφαλοκλείδωμα είναι απαραίτητο και η διαρκής, απαιτούμενη επαφή να μοιάζει ως ένα τεράστιο χταπόδι με άπειρες βεντούζες.
Είναι ψέμμα ότι το παιχνίδι «μαδάω τη μαργαρίτα .. μ΄αγαπάς; Γιατί νιώθω ότι δεν μ΄αγαπάς;» δεν τελειώνει ποτέ παρά μόνο αν ο σύντροφος της επιτυχημένης πέσει εξουθενωμένος με κώμα στα πόδια της. Μα, τότε πια τί να τον κάνει; Ενα άνδρα σε κωματώδη κατάσταση; Πώς τα κατάφερε ο καϋμένος να φτάσει ως εκεί; Το άγχος της δουλειάς; Η μάνα του; Το σόϊ του; Ναι, όλοι αυτοί και όλα αυτά.
Είναι ψέμμα ότι μια επιτυχημένη γυναίκα ξυπνάει την νύχτα έντρομη γιατί τα συρτάρια του σπιτιού και όχι του γραφείου της είναι σε αταξία και πότε επιτέλους θα τα φτιάξει, σκέφτεται ότι γι αυτό νιώθει επιτυχημένη, γιατί καταφέρνει να ισορροπεί το τακτοποιημένο σπίτι με τη δουλειά της.
Κι αν ο σύντροφός της αγανακτισμένος πει ως εδώ, δεν θέλω άλλες επιτυχίες μέσα στο σπίτι μας, θα τρέξουν ποτάμι τα δάκρυα της για την αχαριστία, την απονιά και την αγνωμοσύνη του.
Καλή Πρωταπριλιά, με πολλά ψέμματα έστω κι αν έχουν ένα ελάχιστο κόκκο αλήθειας!

Στην καρδιά του φθόνου: Μάρτιος 2016

Monday, February 29th, 2016

Μια φορά ένα φίδι άρχισε να κυνηγάει μια πυγολαμπίδα.Υστερα από τρεις μέρες αδιάκοπης καταδίωξης, χωρίς δυνάμεις πια, η πυγολαμπίδα σταμάτησε και μίλησε στο φίδι:
— Μπορώ να σου κάνω μια ερώτηση;
— Δε συνηθίζω ν’ ακούω τα θηράματά μου, αλλά μια που θα σε καταβροχθίσω, μπορείς να ρωτήσεις.
— Ανήκω στην τροφική σου αλυσίδα; “Όχι·,
— Σου έκανα κανένα κακό;
— Όχι
— Τότε γιατί θέλεις να με σκοτώσεις; Αφού σκέφτηκε λίγο, το φίδι απάντησε:
— Επειδή δεν αντέχω να σε βλέπω να λάμπεις!

Ο παλιός, καλός μας φθόνος συνήθως έχει μια ισχυρή δόση κακίας. Συνήθως δεν παίζει με ανοικτά χαρτιά, είναι ιντριγκαδόρος, δουλεύει στο παρασκήνιο και χρησιμοποιεί στοιχεία που δεν είναι επαληθεύσιμα. Ο La Rochefoucauld είπε και κάτι ακόμα: ” στην δυστυχία των καλύτερών μας φίλων βρίσκουμε και κάτι που δεν μας είναι καθόλου δυσάρεστο.
Οι φθονεροί είναι αναγνωρίσιμοι, συχνά ειρωνεύονται και απαξιώνουν ασκώντας με επιτυχία την τέχνη να λένε ένα πράγμα και να εννοούν ένα άλλο. Την μεγαλύτερη προσοχή μας χρειάζεται ο υπερβολικός θαυμασμός τους: σύντομα θα γκρεμίσουν το είδωλό τους που με τόσες φιλοφρονήσεις έστησαν.

Broken windows: η υποβάθμιση της ζωής Φεβρουάριος 2016

Saturday, January 30th, 2016

Σε ένα παλιό, άδειο κτίριο, τα ζιζάνια στο κήπο από καιρό έχουν αγριέψει, η πρόσοψη μαρτυρά την χρόνια εγκατάλειψη, ώσπου ξαφνικά ένα τζάμι παραθύρου σπάει. Σε ελάχιστες μέρες περισσότερα τζάμια θα βρεθούν σπασμένα και σε μικρό διάστημα θα συμβεί το ίδιο και σε άλλα διπλανά  εγκαταλελειμμένα κτίρια.

Κάποια σπασμένα παράθυρα λειτουργούν ως ντόμινο: σύντομα θα σπάσουν περισσότερα στο ίδιο αλλά και στα διπλανά αφρόντιστα  κτίρια.

Κανείς δεν ενδιαφέρεται εδώ

Ενα πρώτο σπασμένο παράθυρο σε ένα κτίριο  είναι  εκείνο το μικρό «πλήγμα» που όχι μόνο θα παρασύρει και τα υπόλοιπα αλλά θα επεκταθεί και στα διπλανά. Επιπλέον θα δώσει το έναυσμα να μαζευτούν σκουπίδια, να παραβιαστούν οι ώρες κοινής ησυχίας από τους άτακτους έφηβους, το παρκάρισμα να γίνει άναρχο και τελικά εκεί θα βρουν καταφύγιο τα παραβατικά άτομα της πόλης.

Ενα σπασμένο παράθυρο μπορεί να συμβεί τυχαία αλλά και σκόπιμα με στόχο να παραλύσει, να καταστήσει κάποια περιοχή δεκτική και σε άλλες παρακμιακές παρεμβάσεις: ένα κτίριο, μια γειτονιά , μια χώρα, ένας άνθρωπος ή μια ομάδα ανθρώπων σύντομα θα δουν να καταρρέει όχι μόνο η περιοχή που διαμένουν   αλλά και η ζωή τους, οι σχέσεις του με τους υπόλοιπους κατοίκους: οι έφηβοι συγκεντρώνονται μπροστά στα ανοικτά καταστήματα, εμποδίζοντας την λειτουργία της αγοράς, κάποιοι αρχίζουν να πίνουν στις γωνίες, οι καυγάδες αυξάνουν, στα πεζοδρόμια παρκάρουν μηχανές και αυτοκίνητα. Σιγά σιγά το περιβάλλον γίνεται εύφορο όχι μόνο στην παραβατικότητα αλλά και στην ανάπτυξη του σοβαρού  εγκλήματος.

Ενα σπασμένο παράθυρο , λειτουργεί ως «τεστ ανοχής» , ως σήμα ότι  « κανείς εδώ δεν θα μας ενοχλήσει, είναι πρόσφορο το μέρος για να βανδαλίσουμε, να καταστρέψουμε, να επικρατήσουμε»  και φυσικά γίνεται πόλος έλξης παρόμοιων προσώπων και σοβαρότερων βανδαλισμών.

Η παραβατικότητα ανθεί εκεί που αναπτύσσεται η πρώτη μικρή αταξία, το πρώτο σπασμένο παράθυρο κι αυτό μπορεί να συμβεί σε πολλά κοινωνικοποιητικά συστήματα στην οικογένεια, στο σχολείο, στην μικρή ή την μεγάλη αστική κοινότητα

Οι συναισθηματικές συνέπειες στη ζωή των κατοίκων: σε κλοιό φόβου

Οι φοβικές σκέψεις αναπτύσσονται  στο μυαλό των πολιτών μέσα από μια αλληλουχία αλληλεπιδράσεων μεταξύ των κατοίκων και του περιβάλλοντος όπου ζουν( “ενέργεια ύστερα από ενέργεια act to act).
Οι άνθρωποι στις υποβαθμισμένες περιοχές επειδή, δεν νιώθουν ασφαλείς, αποσύρονται από την κοινότητα, αδιαφορούν για το περιβάλλον και εστιάζονται περισσότερο σε τρόπους που θα τους καταστήσουν ατομικά ασφαλείς: κλειδαμπαρώνονται, κυκλοφορούν όσο γίνεται λιγότερο, δεν συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή της περιοχής τους και φυσικά δεν διαμαρτύρονται. Αναγκάζονται να απομονωθούν καθώς ανησυχούν όχι μόνο για τους ίδιους αλλά και για την οικογένεια και τα μέλη της. Ακόμα και τα φανάρια σε αυτές τις περιοχές …λειτουργούν ανάποδα! Οι άνθρωποι τα παραβιάζουν , καθώς κάθε καθυστέρηση  στον κόκκινο σηματοδότη μπορεί να σημάνει μια επίθεση του παραβατικού πορτοφολά ή του επιθετικού ζητιάνου. Οι σκέψεις τους γίνονται ολοένα και πιο βαριές, αποφεύγουν να τις εκφράσουν ακόμα και μεταξύ τους , μπορεί να αποδειχθούν ακατάλληλες για την ασφάλειά τους. Ετσι, η παραβατικότητα σύντομα θα γίνει ανεξέλεγκτη.

Η Θεωρία των Broken Windows

Εκπονήθηκε από τους κοινωνιολόγους JamesQ.Wilson και George L.Kelling, (1982,) και υποστηρίζει  ότι “αν ένα παράθυρο σπάσει, τυχαία ή σκόπιμα, σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο και δεν αποκατασταθεί η ζημιά,  σύντομα θα σπάσουν κι άλλα  και αμέσως μετά θα γίνει στέκι κάθε μορφής  παραβατικότητας» .

Η Θεωρία δεν είναι καινούρια, απλά είναι διαφορετικά  διατυπωμένη σε σχέση με τις Κοινωνιοψυχολογικές μελέτες και θεωρίες (https://en.wikipedia.org/wiki/Philip_Zimbardo experiment). Είναι περισσότερο εστιασμένη στα κατασταλτικά μέτρα της αστυνομίας και της δικαιοσύνης και λιγότερο στην κοινωνική αφύπνιση, συνειδητοποίηση και συλλογικότητα. Βανδαλισμός, παραβατικότητα και άλλα  μικρά καθημερινά εγκλήματα στο αστικό περιβάλλον είναι ικανά να παρασύρουν τους ανθρώπους σε αντικοινωνική συμπεριφορά και ακόμα μεγαλύτερη παραβατικότητα.

Η αίσθηση παρακμής της γειτονιάς ξεκινά με μικρές ζημιές που δεν διορθώνονται από τους πολίτες αλλά ούτε και η Πολιτεία επιβάλλει, όπως θα έπρεπε,  κάτι τέτοιο. Ακολουθεί εκ μέρους του Κράτους η εγκατάλειψη της περιοχής  στην τύχη της και στις δυναμικές που θα προκύψουν.  Η αδιαφορία της κρατικής μηχανής για την αποκατάσταση της περιοχής  προκαλεί τον θυμό, την ματαίωση και στη συνέχεια τον ατομισμό και την αδιαφορία των κατοίκων της, καθώς παρακολουθούν ανήμποροι  να υποβαθμίζεται η ποιότητα ζωής τους και της περιουσίας τους. Οταν θα  ακολουθήσει   η γενικευμένη αδιαφορία για την αισθητική ή την λειτουργικότητα των κτιρίων και των δημόσιων χώρων η ανάπτυξη της παραβατικότητας, του φόβου και της απειλής  είναι θέμα χρόνου: σύντομα θα βρουν καταφύγιο όχι μόνο οι αλκοολικοί ταραξίες , οι τσαντάκηδες ,οι διακινητές ουσιών, η πορνεία και το trafficking αλλά και σοβαρότερα εγκλήματα.

Μηδενική ανοχή;

Την αξιοπιστία της Θεωρίας των Broken Windows δοκίμασε η πόλη της Νέας Υόρκης το 1990. Ο Δήμαρχος αναγνώρισε ότι η σχέση ανάμεσα στην τάξη, τη συντήρηση και την πρόληψη του εγκλήματος, τόσο προφανής σε προηγούμενες γενιές, είχε εντελώς ξεχαστεί. Ετσι, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα κατασταλτικής, αστυνομικής  «υπενθύμισης» ότι η υποβάθμιση δεν είναι αποδεκτή. Οι  φαινομενικά μικρές και χαμηλού κόστους παρεμβάσεις του , όπως ήταν η  επίμονη βαφή και ο καθαρισμός του μετρό από τα graffity κάθε βράδυ, η συλλογή των σκουπιδιών και η καθαριότητα της περιοχής, η αποκατάσταση των κτιρίων σε ό,τι ήταν σπασμένο, είχε θεαματικά αποτελέσματα.  Με το σύνθημα «μηδενική ανοχή», η αστυνομία «επιτέθηκε» στην επαιτεία, την άτακτη συμπεριφορά, τη δημόσια κατανάλωση αλκοόλ και άλλων ουσιών, την πορνεία του δρόμου, ακόμη και στο ανεπιθύμητο πλύσιμο παρμπρίζ που εμπόδιζαν την κυκλοφορία. Σύντομα οι μικρές αυτές παραβατικότητες σχεδόν εξαφανίστηκαν. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να μειωθούν ακαριαία και τα πιο σοβαρά εγκλήματα, οι ληστείες και οι φόνοι. Το 1996, τα κακουργήματα μειώθηκαν σχεδόν κατά 40 τοις εκατό στη Νέα Υόρκη, και το ποσοστό ανθρωποκτονιών είχε ήδη μειωθεί στο μισό

Το προφανές πλεονέκτημα αυτής της θεωρίας είναι ότι επιτρέπει πρωτοβουλίες μέσα από τη σφαίρα της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης να παρέμβουν στην αλλαγή, αντί να στηρίζεται στην κοινωνική πολιτική, με το σκεπτικό ότι οι παλαιότερες  θεωρίες της κοινωνικής επαναδιοργάνωσης ή άλλες  οικονομικές θεωρίες ναι μεν προσφέρουν ρεαλιστικές λύσεις αλλά είναι πολύ  δαπανηρές και χρονοβόρες.

Η Θεωρία των Broken Windows θεωρείται από πολλούς ως ο καλύτερος   τρόπος για να αποκαταστήσουν την λειτουργικότητα μιας περιοχής, γρήγορα και με ελάχιστα έξοδα, αρκεί να αλλάξει η στρατηγική του αστυνομικού ελέγχου. Τα κοινωνικά δεινά, όπως είναι η φτώχεια και η ανεπαρκής εκπαίδευση χρειάζονται τέτοια μέτρα που πιθανά η Πολιτεία να αδυνατεί να τα πάρει.

Το κέντρο της Αθήνας. Ξέφραγο αμπέλι ;

Είναι συγκινητικές οι πολιτισμικές παρεμβάσεις στις υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας αλλά χωρίς τον έλεγχο ή την αποκατάσταση της αναπτυγμένης αταξίας, το αποτέλεσμα θα είναι βραχύβιο και η παραβατικότητα θα αναστέλλεται για λίγο. Αλλωστε, ο φόβος αυξάνει την επιθυμία του ατόμου να εγκαταλείψει άτακτα την περιοχή του και να μετακομίσει σε περιβάλλοντα που είναι πιο φιλικά στις επιλογές του. Αυτή η επιλογή είναι πιο εύκολη  για τη μεσαία τάξη αλλά όχι για τους φτωχούς. Αν η μεσαία τάξη αποχωρήσει, η γειτονιά θα   μείνει αναπόφευκτα με τους οικονομικά ασθενέστερους , αυτούς που δεν έχουν τους πόρους να αντιδράσουν.

Περπατώντας στο κέντρο της Αθήνας, τίποτα δεν θυμίζει εκείνες τις υπέροχες παλιές γειτονιές, τότε που η Αθήνα ήταν  ζήτημα αν έφτανε μέχρι την Βουκουρεστίου, τότε που άνθιζε το κέντρο, και τα Πατήσια ήταν γεμάτα φωτισμένα αρχοντικά, η Ομόνοια είχε τα νεοκλασσικά της στέκια γεμάτα από ζωή. Τώρα πολλά από αυτά στέκονται άδεια, θλιβερά κουφάρια του λαμπρού παρελθόντος τους κι αν περπατάς μετά το σούρουπο, το πιθανότερο είναι κάτι να σου συμβεί.

Κοινωνικές ή αστυνομικές παρεμβάσεις;

Στις συνθήκες της Ελλάδας η αστυνομική ανταπόκριση είναι φτωχή και ασταθής, η παραβατικότητα ελέγχεται για λίγο και ανθεί ξανά μόλις χαλαρώσει η επιτήρηση. Αλλωστε οι Ελληνες δεν συμπαθούν την αστυνόμευση ενώ επίσης  για κάποιους ευνόητους και γνωστούς λόγους, στην Ελλάδα λείπει η κοινωνική συλλογικότητα ή αποδεικνύεται πάρα πολύ φτωχή.

Ομως μόνο η κοινωνική παρέμβαση των πολιτών μειώνει τον φόβο, τον θυμό και τις απειλητικές σκέψεις, αναπτύσσει πιο ελπιδοφόρες προοπτικές πως «δεν χάθηκαν όλα», ειδικά   αν προσχωρήσει ένα άτομο σε μια ομάδα που έχει στόχο τις σταθερές παρεμβάσεις για  την αλλαγή του κλίματος του φόβου και την αποκατάσταση τόσο της ασφάλειας όσο και της αισθητικής των χώρων.
(Δημοσιεύθηκε στο Typologos.com)

Πρωτοχρονιά 2016: νάχουμε Καλή Τύχη!

Tuesday, December 29th, 2015

Καθένας μας έχει βιώσει αυτό που ονομάσαμε αυτάρεσκα απρόβλεπτο, λες και δεν ξέρουμε ότι το μόνο προβλέψιμο είναι το τυχαίο, αυτό που ονομάζουμε πεπρωμένο της ύπαρξης! Φαίνεται πως η ζωή, ό,τι κι αν κάνουμε, πάντα θα σκηνοθετεί το τυχαίο, ευχάριστο ή δυσάρεστο, δείχνει να μην μπορούμε πάντα να το αναχαιτίσουμε, το δυσάρεστο εννοείται!

Η αλήθεια είναι ότι η κυριαρχία του τυχαίου απλώνεται σε βάρος της δικής μας κυριαρχικής πρόθεσης, είμαστε εντελώς αλλεργικοί όταν αυτό συμβαίνει! Οσο κι αν προτείνουμε τρόπους αντιμετώπισης, το τυχαίο θα συνεχίζει να παίζει ζάρια ή κρυφτούλι μαζί μας. Κανένα αλεξικέραυνο και κανένας εξορκισμός δεν θα το απομακρύνει. Τα πάντα είναι δυνατόν να συμβούν σε όλους και… “μοιραία” θα χρειαστεί να τα βιώσουμε, επικαλούμενοι τις πιο δυνατές σκέψεις μας, εκείνες που αναδύονται μόνο σε συνθήκες κρίσης και τις έχουμε καταχωρήσει για ώρα ανάγκης:

“Προσαρμόσου ή εξαφανίσου”, ρήση του H.G. Wells, προσαρμοσμένη στη Δαρβινική θεωρία ότι το ισχυρότερο επιβιώνει.
Φρόντισε “το καλύτερο αποτέλεσμα με το μικρότερο κόστος” .Αν αποφασίσουμε να προσαρμοστούμε για να μην…εξαφανιστούμε, ας προσέξουμε να κάνουμε οικονομία δυνάμεων ή αλλιώς “κάνε ψιλά τα χοντρά χαρτονομίσματα, θα τα διακινήσεις καλύτερα”.
Κάνε το απρόβλεπτο, “φιλικό” στην εγω-οικολογία μας. Πώς γίνεται αυτό; Πολλές σκέψεις στοχευμένες στην καλύτερη προσαρμογή με το μικρότερο κόστος. Eco friendly... που λέει ο λόγος…σημαίνει να αποδεχθώ ως πολύ πιθανό το χειρότερο που θα μπορούσε να μας συμβεί επειδή μειώνει τον φόβο.

Αν και οι οδηγίες πλεύσης έρχονται εκ των υστέρων, αν και  και είναι δύσκολες , ας προσπαθήσουμε, αφού δεν μπορούμε να κάνουμε κι αλλιώς, να μετασχηματίσουμε την αγχωτική παράλυση σε δραστηριότητα.

Και μη ξεχνάμε ότι το αύριο μπορεί να μην είναι ίδιο με το χθες!

Καλή χρονιά!